Het hoogste punt in Nederland, de top van de Vaalserberg in Limburg, ligt 322 meter boven N.A.P. en het laagste punt ligt zelfs beneden de zeespiegel, een kleine 7 meter in Zuid-Holland (zie aldaar): een verschil van zo'n 329 meter! Op deze pagina wordt per provincie een overzicht gegeven van de hoogste plekken, meestal 'bergen' geheten.

Groningen

De provincie Groningen is vrij vlak. Midden Groningen ligt iets lager dan het niveau van de zeespiegel. Noord Groningen, Hooge Land geheten, ligt tot maximaal 3 meter boven de zeespiegel. Zuid Groningen ligt iets hoger, gemiddeld zo'n 4 à 5 meter. Vlak onder de stad Groningen begint in Zuidzuidoostelijke richting de Hondsrug, met als hoogste punt aldaar: 5,5 meter. Het hoogste punt in Groningen heet de Hasseberg; dit ligt op de grens met Duitsland. De top meet ruim 14 meter!

Friesland

Bijna de helft van Friesland (midden, diagonaalsgewijs) ligt net onder N.A.P. Langs de kust in het Noordwesten ligt het land iets hoger, 1 tot 2 meter boven de zeespiegel. In het Oosten op de grens met Drenthe stijgt het landschap geleidelijk tot 10 à 20 meter. Een uitschieter is de Boschberg met 27 meter. In het Zuiden van deze provincie ligt het bekende Gaasterland. Aan de Zuidkust treft men ook enkele 'kliffen' aan. De hoogste toppen vindt men in het duinlandschap op de eilanden (tot 43 meter op Vlieland).

Drenthe

Drenthe ligt gemiddeld meer dan 10 meter boven de zeespiegel. Het landschap is relatief vlak, met uitzondering van de Hondsrug en enkele andere verspreid liggende gebieden, zoals de Havelterberg. Diverse stukken van het 260 km lange Drenthepad zijn zeer de moeite waard. Deze voert voor een deel door geaccidenteerd gebied. Neem eens een kijkje op: http://members.tripod.com/ftgh/drenthepad.html

Overijssel

Vergeleken met Drenthe is het reliëf in Overijssel sprekender. Absolute toppers zijn de Lemelerberg en de Holterberg in Salland en het heuvelgebied in Twente ten noordwesten van Ootmarsum, dat zich in Noordelijke richting voortzet over de grens met Duitsland.

Gelderland

Afgezien van Zuid-Limburg zijn de hoogste toppen in Nederland te vinden in de provincie Gelderland en wel op de Veluwe: op enkele plekken zelfs boven de 100 meter. Ten Zuiden van Nijmegen ligt een interessant heuvelgebied, dat zich in Oostelijke richting voortzet over de grens met Duitsland.

Utrecht

Utrecht kent een groot verloop in hoogteverschillen: grofweg van west naar oost van minus 6 meter bij Vinkeveen tot plus 69,5 meter, de top van de Amerongse Berg. Deze laatste ligt op de lang gestrekte Utrechtse Heuvelrug (ruim 25 km) die diagonaalsgewijs ( \ ) in het Oosten van de provincie ligt.

Noord-Holland

Noord-Holland ligt grotendeels op het niveau van de zeespiegel of zelfs daaronder (tot ruim minus 5 meter in de Wieringermeer). Uitzondering vormt het duingebied langs de kust met toppen tot 56 meter (Schoorl)! In het gebied dat aansluit op de Afsluitdijk treft men bescheiden glooiingen aan in het landschap. Op Texel zijn duinen tot 36 meter. In het Zuidoosten van deze provincie bevindt zich een uitloper van de Utrechtse Heuvelrug met als hoogste punt de Tafelberg (36 meter).

Zuid-Holland

Zuid-Holland ligt grotendeels onder het niveau van de zeespiegel. In deze provincie ligt het laagste punt van Nederland: minus 6,6 meter in de Prins Alexanderpolder,in Rotterdam-Oost (dacht Rijkswaterstaat tot 1995; het werkelijke laagste peil is toen vastgesteld op minus 6,74 meter in Nieuwerkerk aan de IJssel: zie website www.laagste.nl . Alleen aan de kust verheft het landschap zich met toppen tot 36 meter in de duinen nabij Katwijk. Van Hoek van Holland tot Haarlem loopt het ruim 100 km lange Visserspad.

Zeeland

Zeeland wordt eerder met laag dan met hoog geassocieerd. Denk aan de watersnoodramp in 1953. Toch hebben de duinen respectabele hoogtes van 24 meter op Walcheren en zelfs 38 meter op Schouwen Duiveland. De hoogste duinen van Zeeland bevinden zich in de duinenrij tussen Zoutelande en Dishoek op Walcheren en is zeker zo'n 48 meter hoog (sommige bronnen spreken van meer dan 50 meter). Het ligt direct aan het strand, dus het verschil met zeeniveau is dan ook direct te zien. Er loopt een wandelpad over de toppen van deze duinen en het uitzicht is er zeer spectaculair. De duinen van Walcheren zijn vanaf de Belgische kust ook erg mooi te aanschouwen.

Noord Brabant

Deze provincie ligt grotendeels ruim boven de zeespiegel. De hoogteverschillen zijn niet zo extreem als in Gelderland of in Overijssel. De hoogste delen liggen onder Bergen op Zoom op de grens met België (40 meter) en in een gebied onder Eindhoven, eveneens op de grens met België (48 meter). 

Limburg

Van alle provincies is Limburg het meest hooggelegen. De laagste delen liggen om en nabij de 10 meter. Noord- en Midden-Limburg is vrij vlak met uitzondering van de Klifsberg ter hoogte van Roermond (81 meter). Ten zuiden van Heerlen wordt het landschap van het ene moment op het andere heuvelachtig. Grofweg de driehoek Maastricht, Heerlen, Vaals is een aaneengesloten gebied met flinke heuvels en dalen, waar de beken Geul en Gulp voor schitterende landschappen zorgen. Het hoogste punt is te vinden op het drielandenpunt op de Vaalserberg met 322 meter.

Flevoland

Ook de jongste en meest laaggelegen provincie kent -weliswaar zeer bescheiden- hoogteverschillen. Met name bij de voormalige eilanden van de Zuiderzee die door inpoldering droog kwamen te liggen. Schokland is daar een mooi voorbeeld van.