Festival Recensie

Euritmie in Dialoog met andere Kunstvormen

Internationaal festival in Den Haag schept ruimte voor ontmoeting

In het MIMAGES - EURITMIE FESTIVAL in Den Haag, van 20 t/m 24 Oktober 2021 - interesseren wij ons voor de aansluiting aan- en de dialoog met andere Kunstrichtingen, zonder daarbij de eigen aard en kwaliteit van de euritmie te verwateren, maar juist ook nieuw potentiaal in onze kunstvorm te ontdekken. Vijf dagen achtereen staan de studio’s in het Haagse Elisabeth Vreedehuis ter beschikking voor projecten van euritmisten in dialoog met beeldende kunstenaars. In workshops, symposia, media-sessions en performances zetten zij zich, samen met het publiek, uiteen met thema’s, die juist in deze kunsten-dialoog op unieke wijze kunnen worden verdiept.

En overal speelt euritmie een centrale rol, met muziek, beeldhouw- en schilderkunst, maar ook foto- en videografie, belichtings- en projectiekunst en werk met objecten, telkens situatief anders om zich heen geschaard. Proces en ontwikkeling, waarneming en reflectie, meedoen en beleven maken in deze dagen de fundamentele ervaringen uit. Een unieke kans voor het publiek, om euritmie en kunst überhaupt in hun performatieve veelzijdigheid te genieten.

Representanten van de Nederlandse èn de internationale Euritmiescène komen naar Den Haag en tonen een actueel beeld van hun kunst. Naast voorstellingen voor volwassenen, zijn drie voorstellingen voor de hele familie (en natuurlijk speciaal voor kinderen) te zien. Ondanks Corona groeit het aantal initiatieven op het professioneel vlak. En zo zijn er een aantal premières te beleven, maar ook zijn kunstenaars en ensembles te zien, die voor het eerst ten tonele verschijnen. Een panorama-kans, die men niet vaak aangeboden krijgt!

Zo beschrijven wij vooraf de intentie van het festival. Inmiddels, d.w.z. December 2021, heeft de vierde Coronagolf ons bereikt en het cultuurleven is er al weer grotendeels door geblokkeerd. Gelukkig kan het festival (eind Oktober) echter nog net onder einigszins gunstige omstandigheden plaatsvinden. Bij de performances ‘s ochtends en ’s avonds zijn gemiddeld tussen de 50 en de 70 toeschouwers aanwezig. Het interactive gedeelte, dus dat van de workshops, is niet zo gefrequenteerd (tussen 4 en 8 personen per groep), maar vooral de euritmiestudenten van de Hogeschool Leiden nemen intensief deel, zoals overigends in alle fases van het festival.

Es ist mit der Eurythmie ein künstlerisches Element gegeben, welches sich in der mannigfaltigsten Weise erweitern, er­gänzen lässt, aber auch, sein inneres Wesen offenbarend, an die anderen Künste anschließt, oder mit ihnen in diesen oder jenen bedeutungsvollen Gegensatz tritt.
Uit: Rudolf Steiner GA 277, blz. 347 en 413

Euritmie en fotografie

Livia Menuzzi, euritmiste en Agnieska Woekens, fotografin scheppen StadAanzichten, een bewegingsstudie over de zoektocht naar innerlijkheid en intimiteit, over loslaten, zich verliezen en weer vinden in een fotografisch gegrepen, poetisch decor, midden in het urbane leven van een stad.

StadAanzichten | Foto © A. Wolska

Kort voor begin van het festival moet Livia jammer genoeg door ziekte verhinderd afzeggen.
Voor Livia springt Lisa Dunker euritmisch in de ring, Christiaan de Roo neemt de projecties op de achterwand over van Agnieska en Jaime Navaho speelt op zijn gitaar … Lisa en Jaime glijden in een een geïmproviseerde choreografie met muziek en fotoimpressies van landschappen, die vanuit een bewegend voertuig zijn opgenomen. Daardoor ontstaan indrukken van tijd en beweging, van kortstondigheid en haast, maar ook van wijdte en licht. Lisa en Jaime grijpen deze kwaliteiten op en nemen het publiek onrustig en dynamisch mee op reis, alsof men zich een stuk van de grond heeft losgemaakt en vliegt. Als eerste voorstelling van de avond is het een mooi begin: we gaan op weg, ergens heen –
Hé! Ga je mee?

Euritmie met spraak, muziek en schilderkunst

De tweede avond brengt een hoogtepunt: de Uriël Imaginatie. Geïnspireerd door een voordracht van Rudolf Steiner over de aartsengel Uriël, in beeld gebracht en beleefbaar gemaakt door euritmie, imaginatieve beeldprojecties, recitatie en gedeeltelijk geimproviseerde muziek. Een totaalkunstbelevenis, ademend in kleur, klank en beweging.

Uriel Imaginatie | Bild © Hans Dieter Appenrodt

De secties voor beeldende, sprekende- en musische kunsten binnen de Anthropsofische Vereniging plennen, als afsluiting van een langere samenwerking, in de zomer van 2020 een grote opvoering, waarin genoemde kunsten synergetisch in elkaar over zouden gaan. Door de „lockdown“ kan dit omvattend kunstzinnig initiatief helaas niet doorgaan. In 2021 wordt de impuls door een kleine groep weer opgepakt.

Frank Oele heeft de tekst samengesteld. De beeldprojekties zijn van Hans Dieter Appenrodt; Fenneken Francken en Silvan Liklikuwata impoviseren op Bleffert instrumenten. Het euritmie ensemble – Marina Akkerman, Elisabeth Appenrodt, Daniela Oele en Ljerka Legac – danst de imaginaties in dialoog met het geschilderde decor. En de lichtstemmingen en de projecties zijn creaties van Florian Oele. Symbiose … En hoewel we ons in Oktober, en dus in hartje Herfst bevinden, neemt deze Jaargetijden-Interpretatie ons mee naar de hoogtes van de Zomer. Een gelukte idee.

Chantal Heijdeman en Manjo Joosten spelen ook interactief met de kunstvormen euritmie en spraak/toneelspel en zij betrekken daar schilderkunst als middel in, om de ontwikkeling van de innerlijke dramaturgie beleefbaar te maken. Op originele wijze ontwikkelt zich de dramaturgie, geinspireerd door Shakespeare tussen de protagonisten zo naar een hoogtepunt toe. En deze toename van spanning beleeft de toeschouwer eerder lichamelijk mee. De stemmingen worden lijfelijk ondervonden, magisch-realistisch. Een eigen genre wordt hier geschapen.

Foto © Chantal Heijdeman

En in het project ‘Vrouw’, een productie van het Euritmie Atelier (euritmie: Juliette van Lelieveld, Regie: Els Sommer) in samenwerking met de schilderes Christa van Cann, Zangeres Inge van Keulen en met drums: Irmgard Cottaard, Barbara Loen en Sahaja Pragt, ontstaat uit de symbiose der kunsten en belevenis van vrouwlijke kwaliteiten.

Vrouw | Foto © Christiaan de Roo
Locatie-producties van Laura Vink. Euritmie Salon aan de Noordzee

Laura Vink is euritmiste, visionäre en schepster van bijzondere euritmietheater-creaties. In haar Salon – een nieuw geschapen formaat, waarin door ervaren performers reflecterend wordt teruggekeken op het eigen euritmisch werk – spreekt zij met Rosalind Veltman en Taco Sorgdrager (beide tevens medewerkers in haar producties) over haar creaties, haar leven en intenties met haar kunst. De mede door haar opgerichte Stichting Boilerhouse viert juist, enige dagen voor deze gebeurtenis, haar dertigste verjaardag, o.a. met de voorstelling “SHADES OF LIGHT” in de Scheveningse Pier. In SHADES OF LIGHT kon men het uitzonderlijke werk en de spiritueel-substantiële kwaliteit van deze drie kunstenaars ook weer actueel beleven.

In het werk van Laura Vink en haar companie Boilerhouse is de sympiose van landschap, ruimte, plaats, vertelling, spraak en choreografie resp. dramaturgie het vitaal-wezenlijke element. De stijl van insceneren met euritmie in deze samenhang is uniek, wereldwijd. Het is Laura Vink’s locatie-theater, gerijpt gedurende ruim 30 jaar. Ook dat is uniek.

Videografie

In het festival speelt euritmisch werk met video een belangrijke rol. In een presentatie tijdens de eerste avond wordt een schijnwerper op drie festivals met live streams en video-euritmie gericht. De Moderatoren Tanja Rudenko en Marthy Hecker hebben aan alle drie events o.a. ook met eigen producties meegewerkt en Ernst Reepmaker (Quo Vadis Impresariaat) heeft aan het tot-stand-komen van alle drie bijgedragen. Aan de hand van video-impressies wordt bericht en getoond om wat het daar ging: Eventeurythmie/Tanz Festival in Bonn, Gleis 2 im internet en Patchwork in Berlijn als Filmbericht. In elk van deze festivals bloeiden nieuwe aspecten van hedendaagse euritmie op. Podiumeuritmie in bijzondere en originele kwaliteiten.

Gleis2 | Foto © EvaMaria Hammon

Beleefbaar wordt vooral de uitdaging, de bijzondere kwaliteit van euritmisch bewegen juist in de omgang met de media video en film weer nieuw te ontdekken. Dit vraagt om een verhoogde en geïntensiveerde fantasie, om met de camera zó op het bewegen te focusseren, dat het oog van de toeschouwer anders wordt uitgedaagd te kijken. Om hier van euritmie in proces te kunnen spreken, is het nog te vroeg, dit proces nog te pril, maar het werk van performers als EvaMaria Hammon, Hans Wagenmann en Martje Brandsma zeker al veelbelovend.

Steelwords portrays the artist Gail Langstroth’s encounter with KATÁ, a 72,000 pound, 12-ring, steel sculpture by Pitts-burgh’s Dee Briggs. Struck numb by awe, Langstroth stands, stumbles, forgives, forgets—attempts to give voice. In an orchestrated, 9-part performance piece, Langstroth bares and bears … “And the abyss? The abyss?” Within the threshold of Pure Experience Langstroth listens—KATÁ speaks!

Steelwords | Foto © Sean Horgan & Edit © Aga Sszostakowska

Met deze aankondiging begaf zich Gail Langstroth op weg in haar 9-delige improvisatie uit spraak en beweging en in de dialoog met een monumentaal kunstwerk uit staal. Per video zag men aanduidingen van dit gigantische Werk in wording. Gail had oorspronkelijk in de werkplaats haar eigen eurythmisch werk opgebouwd terwijl om haar heen werd gelast en gehamert.

Global Village | Foto: © Micaela Alaniz

Tevens waren in het MIMAGES Festival werken met video van Marthy Hecker en Tanja Rudenko te zien en te beleven. Vooral de cyclus Global Village ist ein tour de fors, worin de twee performers virtuoos en met veel humor niet terugdeinzen voor trash en rommel, maar een ogenblik later gaat het serieus toe rond muziek van Bach. Onverkenbaar is de intentie, eigentijds bewegingsidioom met een actuele vertelling te verbinden. Niet idereen’s smaak werd getroffen. Maar, deed dat er toe? Het publiek amuseerde zich prima.
De makers van de Quo Vadis online services en websites Max Engel en Marco Rauter hebben een concept ontwikkeld voor een mediatheek, die zich op videografie uitgaand van euritmie gaat specialiseren: kunstfilm-video’s, geproduceerd door euritmisten, uitgaande van hun bijzondere bewegingstechniek, als nieuw genre benaderd en geanalyseerd. Het MIMAGES Euritmie Festival geeft dus al eerste blikken vrij op dit boeiende gebied. Quo Vadis wil in de nabije toekomst pionierswerk op dit gebied gaan verrichten.

Vanzelfsprekend kan hier niet over alle 23 voorstellingen en gebeurtenissen binnen het MIMAGES Festival worden bericht. In dit artikel wordt hoofdzakelijk ingegaan op het multi-artistieke element, dat in samenhang met euritmie verschijnt, echter niet overal in het festival. Verheugend is, dat al tijdens dit festival aanzetten voor het volgende werden ontdekt en opgegrepen. De Euritmie Opleiding binnen de Leidse Universiteit heeft ook al stappen gezet, om als medeorganisator te gaan deelnemen. De impuls groeit.

Dank

Het MIMAGES – Euritmie Festival in Den Haag is niet denkbaar zonder de hulp van stichtingen en andere geldgevers.

Onze grote dank gaat aan de Stichting Podium Euritmie voor de overname van de huur van de ruimtes, aan de Iona Stichting, Triodos Foundation, Hogeschool Leiden en Stiftung Edith Maryon voor hun ondersteuning van de inbreng, de verzorging en de reiskosten van de performers en aan de Xanthos Privat Stiftung voor de ondersteuning van het organisatiewerk. Met de inkomsten uit ticketverkoop, een zeer goed lopende boekenverkoop en schenkingen van enkele enthousiaste bezoek(st)ers, kan het festival in zijn geheel positief worden afgesloten. Een prachtig resultaat!

Onze Dank gaat ook uit naar de vrijwillig(st)ers van het Vreedehuis, die hun inzet ter beschikking stellen. De stemming is altijd positief en geïnteresseerd. Het Vreedehuis is een mooie locatie om zo’n gebeurtenis te laten plaatsvinden. Dat geld nog eens in het bijzonder voor De Serre, het cafétaria in handen van Diana de Vroet, waar alle medewerk(st)ers en de bezoek(st)ers in gemoedelijke atmosfeer heerlijke maaltijden en te drinken krijgen. Hartelijke dank dus ook aan Diana en haar medewerk(st)ers.

De voorbereidingen voor het 4e MIMAGES – Euritmie Festival in Den Haag zijn al in volle gang. Het festival zal dit keer plaatsvinden van 1 t/m 6 November 2022, dat is dan de week direct na de Herfstvakantie in het westen.


Ernst Reepmaker | © Maria Noisternig

Ernst Reepmaker, MA | is museoloog, euritmist, performer, docent, dramaturg, regisseur/choreograaf, producent, manager, oprichter van het internationale Euritmie impresariaat Quo Vadis en organisator van euritmie festivals in diverse landen. Hieronder ook het 1. Nederlandse festival Mimages wat plaatsvond in september 2019. Het tweede Mimages festival met als hoofdthema de muziek van Bach en de dialoog tussen euritmie en dans (programmering Gia van den Akker), viel vanwege Corona uit. Het derde Festival zal in Oktober plaatsvinden. Thema: dialoog tussen euritmie en beeldende kunst.